Edebiyat Dilinde Mani:
Başta aşk olmak üzere hemen her konuda yazılabilen bir halk edebiyatı nazım türüdür. Çoğunlukla 7 heceli dört dezilek bir bendden meydana gelir. Ama dizeleri 4-5-8-10-14 heceli kalıplarla söylenmiş maniler de vardır. Birinci, ikinci dördüncü dizeler birbirleriyle kafiyeli, üçüncü dize serbesttir. Yani kafiye dizilişi aaxa'dır. aaaxa düzeninde maniler de var. İlk iki dize hazırlık dizeleridir. Son iki dize ile anlam bağlantısı yoktur. Asıl anlatılmak istenen son iki dizede verilir. Bir çok mani çeşidi vardır. En çok kullanılanlar düz ya da tam mani, kesik mani, cinaslı mani, yedekli mani, artık mani'dir.
Düz Mani:
Yedişer heceli dört dizeden oluşur. Kafiyeleri çokluk cinassızdır.
Kesik mani: Birinci dizesi 7 heceden az, anlamlı ya da anlamsız bir sözcük grubu olan maniler. Bu kesik dize sadece kafiyeyi hazırlar. Eğer meydan ve kahvehanelerde söylenen ve ilk dizeleri "aman aman" ünlemi ile doldurulan manilerse bunlara İstanbul manileri denir.
Cinaslı mani:
Kesik manilerde eğer kafiye cinaslı ise bunlara cinaslı mani denir.
Yedekli mani:
Düz maninin sonuna aynı kafiyede iki dize daha eklenerek söylenen maniler. Cinaslı kafiye kullanılmaz, birinci dizeleri anlamlıdır. Yedekli maniye artık mani de denir.
Deyiş:
İki kişinin karşılıklı söylediği manilerdir. Soru yanıt şeklinde düzenlenir. Bir başka kişinin ağzındanmış gibi aktarıldığı şekilleri de vardır.

MANİLERİMİZDEN ÖRNEKLER

• duvağın telli gelin gümüşten elli gelin buğulu gözlerinden sevdiğin belli gelin.
  
• gün kavuştu ırakta, gözüm karada akta, herkesin yarı geldi, benim yarım uzakta.
  
• toprağında tasında benleri var kasında, sen bahar içindesin bense ömrüm kışında.
  
• su içtim kana kana, sular akar yana yana, yüzün bir gün görmedim, bilmem gidem ne yana.
  
• merdiven indirdiler, saltana bindirdiler, kızım sanı kahır eline gönderdiler, ağlar silinir silinir ağlar.
  
• gelin geldi evimize, sanlık kurdu köyümüze, hoşgeldın allı gelin, sefa geldin pullu gelin.
  
• baban çarsıya vardı mı, alını yeşilini aldı mı şu da kızıma dedi mi, haydı kızım kutlu olsun.
  
• haydı kızım kınan kutlu olsun, burada dilin tatlı olsun. çağırın gelin kızın anasını kızı gelin oldu görsün.
  
• Allah muradını verdi bugün, anasını kızsız koyan evlerini ıssız koyan, testisini susuz koyan.
  
• kahve doktum kuruna, el vurmayın durula, yârime yar diyeni, sol göğsünden vurula.
  
• bayburt’a giden yollar uzadıkça uzarlar, geçme bizim kapıdan eller bana kızarlar.
  
• maşrapanın kalayı, kızlar çeker halayı, allah için soylayın, varımı aşkın kolayı.
  
• suya bulgur ezerim, hem ezer hem süzerim, ben yarımın derdinden deli olmuş gezerim.
  
• eğer gelinim iyi olursan bizde sanı överiz kotu olursam gelinim hepimizde döveriz.
  
• kara tavuk olmadın mı dallara konmadın mı, şebek yüzlü kaynanam, sen gelin olmadın mı?
  
• karşıdaki gök ekin, aldırdım elimdekin, her soran benzim sorar, sormazlar kalbimdein.
  
• ekim ektim düzlere, diken oldum gözlere, işte ben gider oldum, ayaş kalsın sizlere.
  
• yıldırım vurdu bizi, dal gibi kırdı bizi, araya gırdı düşman, dağlar ayırdı bizi

• A benim bahtiyarım,Gönülde tahtı yârim,Yüzünde göz izi var,Sana kim baktı yârim.
• Ağam derim naçarım,İnci mercan saçarım,Dünya deniz olunca,Ben kuş olup kaçarım.
• Akşamlar olmasaydı,Badeler dolmasaydı,Yâr koynuna girince,Hiç sabah olmasaydı.
• Al şalım yeşil şalım,Dağlarda dolaşalım,Tenha tenha yerlerde,Seninle buluşalım.
• Altın çeşme akmasın,Yüreğimi yakmasın,Gözlerine tembih et,Öyle çapkın bakmasın.
• Altın çeşme akar,Yüreğini yakar,Gözlerimin adedidir,Hep öyle çapkın bakar.
• Ağam derim naçarım,İnci mercan saçarım,Dünya deniz olunca,Ben kuş olup kaçarım.

Ahlat'ın yoncaları
Çiçek açıp goncalar
El vurmayın gelinler
Asker olup gocaları

Altın kalbur derindir
Suları çok serindir
Bu Ahlat'ın kızları
Bağ evinde gelindir

Atım var katırım var
Elimde satırım var
Vallahi öldürürdüm
Oğlunun hetiri var

Aya baktım ay iki
Saydım baktım on iki
Ellerin yari geldi
Hani bizim kör tilki

Bağda gezersen oğlan
Fesin egersen oğlan
Fes nedir püskül nedir
Aslan gözelsen oğlan

Çayır üstünde minder
Üzün üzüme dönder
Eğer üzün dönmezsen
Ayda bir selam gönder

Çubuğum ark içinde
Dönüyor çark içinde
Kurban olam o boyan
Dolanır halk içinde

Dam başında kediler
Miyav miyav dediler
İki gelin bir olup
Kaynanayı yediler

Dama serdim hesiri
Al goynuna yesiri
Eğer gaynanam ölürse
Ev olur arı sili

Davşanlar kaçtı dağa
Su doldurdum bardağa
Bu zamanın insanı
Zengine diyor ağa

Dolaba koydum fincan
İçine koydum mercan
Kaynanamın adını
Koydum kuyruklu sıçan

Evlerinin önü iğde
İğdenin dalı yerde
Can kurban canım kurban
İbrahim kimin iğide

Feleğin altın teşti
Sinemi deldi geçti
İspat eyle ey felek
Hangi günüm şen geçti

Havuz başı mermeri
Men almanam berberi
Tıraş eder kelleri
Pis pis kokar elleri

Havuz başı su başı
Men almanam unbaşı
Olursa çavuş oldun
Dosta düşmana karşı

Hay heliler heriler
Birden dolmuş deliler
Acebim ona gelir
Akşam nece gelirler

İki gemi yanyana
Men istemem kaynana
Olursa baldız olsun
O defolur bir yana

İlan aktı kamışa
Su verin susamışa
Mevlam sabırlar versin
Yarından ayrılmışa

Kar yağar lapa lapa
Bizim evin damına
Kız seni alacağım
Ananın inadına

Kayadan yenmem diyor
Basmadan giymem diyor
Olursa atlas olsun
Koynuna girmem diyor

Kaynanalar yılandır
Her sözleri yalandır
Gelinler mor çiçektir
Her sözleri gerçektir

Maydanoz ot değil mi
Yaprağı dört değil mi
Men sennen ayrılmışam
Bu mene dert değil mi

Mektup yazdım aradan
Dağlar çıksın aradan
İlahi sen kavuştur
Yeri gögü yaradan

Mektup yazdım karadan
Dağlar çıksın aradan
İkimizi kavuştur
Yeri göğü yaradan

Sabahın ilk ezanı
Çağır mektup yazanı
İlahi sen kavuştur
Hasret ile gezeni

Şeftali değer ağlar
Dalını eğer ağlar
Valla men ağlamınem
Dert derde değer ağlar